محو دوجنسگرایی در «نارنجی مد جدید است»

  «نارنجی، مد جدید است» یا Orange is the new Black سریال تلویزیونی امریکایی است که تاکنون سه فصل از آن روی شبکه خانگی نت‌فلیکس به نمایش در آمده است. اولین فصل این سری در سال ۲۰۱۳ پخش شد و مورد استقبال قرار گرفت.

 جنجی کوهان نویسنده و کارگردان این سریال، آنرا براساس داستان واقعی زندگی پایپر کارمن و کتابش درباره گذراندن یک سال در زندان نوشته و ساخته است.

داستان حول زندگی «پایپر چپمن» می‌گردد و با به تصویر کشیدن زندگی در زندان زنان لیچفیلد که محلی خیالی است،  به جنبه‌های مختلف تبعیض‌ها و خشونت‌های چندجانبه در محیطی کاملاً زنانه می‌پردازد.

پایپر که از یک خانواده متوسط به بالا، درست وقتی که در حال برنامه‌ریزی برای کارآفرینی و تولید صابون‌هایی ارگانیک است و زندگی نسبتاً آرامی با نامزد خود، «لری» می‌گذراند، به خاطر پرونده قضایی‌اش به زندان فراخوانده می‌شود. پایپر چپمن که متهم به همکاری با یک شبکه گسترده قاچاق مواد مخدر است، تصمیم می‌گیرد تمام یک سال محکومیت‌اش را بگذراند تا دوره «عشق لزبینی با الکس»  متهم دیگر پرونده و همه حاشیه‌هایش از جمله سفرها و پارتی‌ها و قاچاق را برای همیشه فراموش کند.   این سریال راجع به زنان به عنوان یک گروه اجتماعی  به حاشیه رانده شده  و روش‌هایی است که توسط آنها برای فائق آمدن بر تبعیض‌های نژادی، طبقاتی و جنسیتی  و حتی سنی، هم در خارج از محیط زندان و هم در داخل زندان بکار می‌رود.

استفاده از این روش‌ها، تشکیل و متلاشی شدن گروه‌های دوستی بر اساس اهداف مشترک که گاهی هم بسیار کوتاه‌مدت و پیش‌پا افتاده به نظر می‌رسد، به خوبی توانسته خصایص شخصیت‌های گوناگون را نشان دهد. «نارنجی، مد جدید است» رابطه بین هم‌جنس‌ها را بی‌محابا به تصویر می‌کشد که گاهی تنها برای ارضای نیاز جنسی است و گاهی به عشق و عاشقی کشیده می‌شود، اما دوجنس‌گرایی چنان در این مجموعه محو و نادیده گرفته می‌شود که در هیچ‌کدام از ۳۹ قسمت سه فصل، کلمه «دوجنسگرا» شنیده نشده است.

 دوجنسگرایی پایپر در میان تنوع زنانی که در لیچفیلد می‌بینیم جذابیت چندانی ندارد و این در حالی است که لاورن کاکس، بازیگر تراجنسیتی امریکایی به خوبی بیننده را با مسائل ترنس‌ها، از تبعیض گرفته تا فرآیند تطبیق جنسیت و رویایی خانواده با آن آشنا می‌کند. پایپر سفیدپوست است، از طبقه متوسط رو به بالاست، به بهداشت خود بیش از حد معمول اهمیت می دهد و درباره هر موضوعی به مقاله یا کتابی که پیشتر خوانده اشاره می‌کند و البته  در گرفتن تصمیمات بد استاد است.   در دو فصل اول، پایپر که شخصیتی دوجنس‌گرا است، هرگز خود را «دوجنس‌گرا» نمی‌نامد، اما با صراحت از علاقه خود هم به زنان و هم مردان صحبت می‌کند.

برای مثال در قسمت دهم فصل اول می‌گوید: «من دخترهای سکسی رو دوست دارم. پسران سکسی رو هم دوست دارم. خب، من آدم‌های سکسی رو دوست دارم» و ادامه می‌دهد: «چی بگم؟ من آدم سطحی‌ ای هستم» و بدین ترتیب گویی یک دوجنس‌گرای ناراضی از به زبان آوردن نام گرایش جنسی خود را به تصویر می‌کشد. دوجنس‌گرایی پایپر نه تنها توسط دیگر شخصیت‌های سریال بلکه توسط خودش نیز نادیده گرفته می‌شود. او این را در همان قسمت اول، با گفتن این که «من یک لزبین بودم اما الآن نیستم»، مشخص می‌کند. این دقیقاً همان جمله‌ای است که معمولاً دوجنس‌گرایان و وجود دوجنس‌گرایی را انکار می‌کند. شخصیت‌های همجنس‌گرای سریال، پایپر را «لزبین سابق» یا «دگرجنس‌گرای هوس‌باز»  می‌نامند، در حالی که شخصیت‌های دگرجنسگرای سریال او را یک «لزبین»یا همجنسگرا ( *Dyke) می‌خوانند.   کال، برادر پایپر، تنها کسی است که در این میان سعی دارد دوجنس‌گرایی را تشریح کند، اما حتی او هم هرگز از واژه دوجنس‌گرا یا دوجنس‌گرایی استفاده نمی‌کند. در فصل یک، وقتی که لری نامزد پایپر می‌پرسد: « اون هنوز لزبینه؟» ، کال با هوشمندی پاسخ می‌دهد: «من فکر می‌کنم مشکل شماها اینه که می‌خواهید بگویید یک نفر دقیقاً یک چیزیه». گویا کال می‌خواهد برچسب‌های گرایش جنسی را رد کند و قهرمان ما باشد، اما در انتهای فصل سوم وقتی که نِری، همسر کال فاش می‌کند که قبلاً درباره روابطش با هم‌جنس‌هایش به وی دروغ گفته است، باز هم هیچ کدام از واژه دوجنسگرا استفاده نمی‌کنند. این گفتگویی است در صحنه‌ای که نری در تلاش است ماده‌ای با رنگ و بوی ترشحات واژن بسازد.

« کال: عزیزم این دیگه چه بوییه؟ تو که باید بدونی که  واژن چه بویی می‌ده؟ نری در حالی‌که در نگاهش نگرانی و تردید است: [نه ولی]‌ لطفاً درباره من بد فکر نکن! بذار توضیح بدم برات. کال: مگه نگفتی رفته بودی واسر؟ توی کمپ زندگی نکرده بودی؟ پس هیچ کدوم  از داستان‌هات درست نیستند؟ نری: من فقط می‌خواستم تو فکر کنی که من هم باحال بودم.»

بدین ترتیب نه تنها اسمی از دوجنس‌گرایی احتمالی نری به میان نمی‌آید، یک کلیشه دیگر هم در مورد زنان دوجنس‌گرایان به تصویر کشیده می‌شود و آن چیزی نیست جز فانتزی بسیاری از مردان برای برقراری رابطه با زنان دوجنس‌گرا که گویا نری از آن برای جذب کال بهره برده است. «نارنجی مد جدید است» از نظر محتوا برای کسانی که به مباحث اجتماعی علاقه‌مند هستند بسیار جالب است و شما می‌توانید ردپاهایی از نظریه‌های بنیادین نگرش مدرن به گرایش‌های جنسی هم در آن ببینید. در قسمت اول فصل یک پایپر  به لری می‌گوید که رابطه رمانتیکش با الکس، برایش تنها یک تجربه بوده است، اما چند قسمت بعد وقتی مدتی را در زندان گذرانده می‌گوید که آن رابطه، فقط یک ماجرا نبوده بلکه تمام زندگی‌اش بوده است. پایپر در تلاش برای آرام کردن دوست‌پسرش لری می‌گوید « آدم یک هو همجنس‌گرا نمی‌شه! آدم‌ها توی یک طیف مثل مقیاس کینزی هستند». ممکن است نوسانات و هیجانات پایپر این تصور را به وجود بیاورد که او درباره گرایش جنسی‌اش ابهام دارد، اما به واقع خود وی چنین فکر نمی‌کند. هر بار که در مورد گرایش جنسی پایپر سخنی به میان می‌آید، واقعیتِ انکار، منفی‌نگری و محو دوجنسگرایی پشت این سوال که «بالاخره همجنس‌گرا هستی یا دگرجنس‌گرا؟» پنهان می‌شود.   این نقد البته تنها به این سریال وارد نیست، بلکه بیشتر فیلم‌ها، سریال‌ها و برنامه‌های تلویزیونی   دوجنسگرایان را نادیده می‌گیرند و پر هستند از شخصیت‌های دوجنس‌گرایی که ابتدا دوجنس‌گرایند اما در انتها به عنوان همجنس‌گرا یا دگرجنس‌گرا معرفی می‌شوند. ممکن است بپرسید اصلاً چه اهمیتی دارد؟ «دوجنس‌گرا» و «دوجنس‌گرایی» تنها دو کلمه هستند. اما باید بدانیم که واژه‌ها هستند که به مفاهیم معنا و به ما قدرت انتقال می‌دهند. شاید خوب است یادآوری کنیم که پنجاه سال پیش واژه «کوییر»، به عنوان یک ننگ، انگِ افراد می‌شد. اما امروز این واژه مملو از مفاهیم و معانی توانمندسازی و اتحاد است. رسانه‌ها امروز یکی از ابزارهای آموزش عمومی هستند و وقتی ما افرادی شبیه خودمان را در رسانه‌ها نمی‌بینیم، یا می‌بینیم اما آنها را «دوجنس‌گرا» نمی‌نامند، احساس می‌کنیم امثال ما اصلاً وجود ندارند. بر اساس گزارشی از مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های امریکا در سال ۲۰۱۱،  زنان دوجنس‌گرا دو برابر بیشتر تجربه قربانی تجاوز جنسی شدن را دارند اما برای اثبات این تعرضات با مشکلات بیشتری دست و پنجه نرم می‌کنند.  به همین دلیل است که در میان این زنان، افسردگی و اضطراب بیشتری وجود دارد. این گزارش به این اشاره کرد که این زنان احساس می‌کنند وجود ندارند، چرا که همواره نادیده گرفته شده اند. پیش‌تر هم مطالبی در سایت دوجنسگرا در این مورد منتشر کرده‌ایم.   رسانه‌ها و سریال پرطرفداری چون «نارنجی، مد جدید است»  دوجنس‌گرایی را به عنوان یک گزینه و گرایش مستقل نادیده می‌گیرند و بدین ترتیب قدرت بازنمایی وجود دوجنس‌گرایان کاهش میابد؛ دوجنسگرایان به ندرت به تصویر کشیده می‌شوند و جای افسوس است که در سریالی که اختلاف‌های طبقاتی، نژادپرستی، ترنس‌هراسی، تجاوز و بی عدالتی را در سیستم اجتماعی و زندان‌های آمریکا به تصویر می‌کشد، کلیشه‌های رایج درباره دوجنس‌گرایی را بازتولید کند و واژه دوجنس‌گرایی را هم «آشکارسازی» نکند. با این همه دیدن این سریال ارزشمند را به شما توصیه می‌کنیم.

*Dyke- دایک در زبان عامیانه به زنی هم‌جنس‌گرا گفته می‌شود که خصوصیات رفتاری مردانه از خود بروز می‌دهد و با این که در ابتدا به عنوان کلمه‌ای با بار منفی استفاده می‌شد، امروزه در حال تغییر مفهوم است و زنان همجنسگرا هم آن‌را گاهی در مورد خود استفاده می‌کنند. شاید نزدیک‌ترین ترجمه دایک به زبان فارسی «زن فولاد زره» باشد.